تەحنيكا قارىشتاپ دامىعان تۇستا بارلىق سالانى ساندىق جۇيەگە كوشىرۋ ۋاقىت تالابىنا اينالعانى راس. بۇل ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى وزگەرتىپ, جۇمىسىمىزدى جەڭىلدەتەتىن قۋاتتى كۇش ەكەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا ايرىقشا ايتىلدى. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا جوعارعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسى بارىسىندا ەاەو قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باستى باعىتتارىن بەكىتىپ, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەاەو ەكونوميكاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ارنايى كەزدەسۋ وتكىزۋ تۋرالى يدەياسىن ۇسىنعان بولاتىن. ەلباسى باستاماسىن قولداعان الەمدىك ساراپشىلار بۇگىنگى فورۋمدى تاجىريبە الماسۋدىڭ ورتاق الاڭى دەپ باعالادى.
ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ جيىنعا قاتىسۋشى قوناقتارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ فورۋم قاتىسۋشىلارىنا جولداعان ىستىق لەبىزىن جەتكىزدى.
– قۇرمەتتى فورۋم قاتىسۋشىلارى, «جاھاندانۋ داۋىرىندەگى تسيفرلىق كۇن ءتارتىبى» فورۋمىنا قوش كەلدىڭىزدەر. الەمدە جىلدام ءارى تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ءداۋىرى باستالدى. ءتيىمدى تسيفرلاندىرۋ شارالارى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ قارقىندى دامۋى مەن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالۋدا. الەمنىڭ وزىق ەلدەرى, ولاردىڭ G-20 جانە ەۋروپالىق وداق سەكىلدى بىرلەستىكتەرى وزدەرىنىڭ تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ستراتەگيالىق قۇجاتتارىن قابىلدادى. ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تا 2025 جىلعا دەيىنگى تسيفرلىق كۇن ءتارتىبىن قابىلدادى. بۇگىنگى فورۋم اتالعان كۇن ءتارتىبىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى قادامى. ورتاق نارىقتىڭ بولۋى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىندە بىرلەسكەن تاسىلدەر مەن شارالاردى ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى. كۇشتەردى جۇمىلدىرۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ تۇتاستاي جانە ءار ەلدىڭ جەكەلەي دامۋى ءۇشىن سينەرگەتيكالىق تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ءىس-شارا قاجەتتى شەشىمدەردى ازىرلەۋگە جانە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن. فورۋمنىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنا جەمىستى ەڭبەك جانە العا قويعان ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدى تىلەيمىن, – دەلىنگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حاتىندا.
بۇگىنگى تاڭدا ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا تەحنولوگيالارىن قولدانۋ مەن تسيفرلىق سالالاردى دامىتۋعا الەم ەلدەرى ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. جيىندا ءسوز العان ۇكىمەت باسشىلارى ەلىمىزدىڭ بۇل باعىتتاعى باستامالارى كوپكە ۇلگى ەكەنىن ايتا كەلە, ءوز مەملەكەتتەرىندە وسى سالا بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار تىزبەگىنە توقتالىپ ءوتتى. بەلورۋس ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى اندرەي كوبياكوۆ ءوز سوزىندە كەشەگى ارمانداۋعا دا قورقاتىن جايتتاردىڭ بۇگىن تاڭعاجايىپقا اينالعانىن ايتىپ, اتالعان مىندەتتەردى سوڭىنا دەيىن جەتكەرۋ ءۇشىن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەكشە ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ويىنشا IT كلاستەرگە باسىمدىق بەرۋ العاشقى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس جانە ول ءۇشىن ەەو مۇشە ەلدەردىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلگەن ورتاق باعدارلاما كەرەك.
ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءوز سوزىندە, قازاقستان بيىل ەكىنشى جىل تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە كۇش سالىپ جاتقانىن, وندا تەك ەكونوميكا عانا ەمەس, ەلەكتروندى ۇكىمەت, اگروسەكتور, كولىك, ەنەرگەتيكا, ءبىلىم, كاسىپكەرلىك جانە وزگە دە جۇيەلەر قامتىلعانىن ايتتى. سونداي-اق, ۇكىمەت باسشىسى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا كەڭىنەن توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز الداعى ءتورت جىلدا «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا 310 ملرد تەڭگە جۇمساماق. ول سومانىڭ 169 ملرد تەڭگەسى كۆازيمەملەكەتتىك سۋبەكتىلەردىڭ ەسەبىنەن الىنسا, 141 ملردى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەدى. قازىرگى تاڭدا 15-تەن استام ەل ساندىق تەحنولوگيالاردى قارقىندى تۇردە قولدانىسقا ەنگىزىپ جاتىر. قازاقستان دا بەس باعىت-باعداردان تۇراتىن مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ازىرلەپ, دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا شىعۋدى كوزدەپ وتىر. جوبا ويداعىداي ىسكە اسسا 2025 جىلعا قاراي سالىق ءتۇسىمىن 1,7-2,2 ترلن تەڭگەگە جەتكىزىپ, 300 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا جول اشىلماق.
– ءبىز الدىمىزعا زور مىندەت قويدىق – جاقىن ارادا بارلىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 80 پايىزى ەلەكتروندى تاسىلمەن بەرىلەتىن بولادى. مۇنداعى وتە ماڭىزدى ماسەلە – ينفراقۇرىلىم. قازاقستاننىڭ تەرريتورياسى وتە ۇلكەن. ءبىز بارلىق قالالاردا ينفراقۇرىلىمدى, ياعني ينتەرنەتتى تولىق قامتاماسىز ەتەمىز. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 43 پايىزى, 7 مىڭعا جۋىق اۋىلدىق ەلدى مەكەندە ينتەرنەت جىلدامدىعى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە, بۇل وتە ماڭىزدى – دەدى باقىتجان ساعىنتاەۆ.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق سەسسياسىنىڭ جۇمىسى بارىسىندا ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالعان ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كارەن كارەپەتيان, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ساپار يساكوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دميتري مەدۆەدەۆ, وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ماحمادتوير زوير زوكيرزودا بۇگىنگى جيىندى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ەل ۇكىمەتىنە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ, مۇندا تالقىلانعان ءار ماسەلە تسيفرلاندىرۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.
وسى رەتتە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردىڭ بۇل تۇرعىداعى بىرقاتار جەتىستىكتەرىن سارالاپ ايتۋعا بولادى. حالىقارالىق رەيتينگتەرگە سايكەس ءازىربايجان ونلاين قىزمەتتەر مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا جاقسى كورسەتكىشتەردەن كورىنسە, قىرعىزستان 2016 جىلدان باستاپ ونلاين قىزمەتتەر مەن ادامي كاپيتال بويىنشا كورسەتكىشتەرىن ايتارلىقتاي جاقسارتقان. كورشىلەس وزبەكستان دا اشىق دەرەكتەر پورتالى بويىنشا جانە تكش, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىن جانە تاعى باسقا جوبالاردى قوعامدىق تالقىلاۋ جۇيەسىن قوسا العاندا بىرنەشە ەلەكتروندىق پلاتفورمالاردى ىسكە قوسقان. ال حالىقتىڭ تەحنولوگياعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ەلەكتروندىق قىزمەتتەر مەن سەرۆيستەر بويىنشا رەسەيدىڭ جاقسى كورسەتكىشىن اتاپ ايتۋعا بولادى.
بۇل تۇرعىدا ەلىمىز ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبانى قولدانۋمەن ەلەكتروندى ۇكىمەت بىرىڭعاي پورتالىندا ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەنگىزۋدى العاشقى بولىپ باستاعان تمد ەلدەرىنىڭ ساناتىندا. ماسەلەن, جۇيەلىك ءىس-شارالار ناتيجەسىندە حالىقارالىق ساراپشىلاردان وڭ باعا العان بىرقاتار وتاندىق جوبالاردىڭ ورنى بولەك. مىسالى, بۇۇ 2016 جىلعى رەيتينگىسىندە «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» دامۋ دەڭگەيى بويىنشا قازاقستان الەمنىڭ 193 ەلىنىڭ اراسىندا 3 ورىنعا يە. ال, اەف ەسەبىنىڭ جۇيەلىك دايارلىعى يندەكسى بويىنشا 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ەلىمىز 139 مەملەكەتتىڭ ىشىندە 39 ورىنعا يە بولعان.
جىلدامدىقپەن جاڭا يدەياعا ۇمتىلۋ جاھانعا ءتان قۇبىلىس. وسىعان وراي IT مامانداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالاردى تولىقتاي يگەرۋ جۇمىستارى ءاردايىم باستى نازاردا. ەڭ الدىمەن بۇل باسەكە سەنىمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. تسيفرلى الەم ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك كەدەرگىلەردى جويىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.
باسقوسۋدىڭ سالالىق سەسسياسىندا ءسوز سويلەگەن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار جۇماعاليەۆ ەلباسى اتاپ وتكەن, تسيفرلاندىرۋ جانە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ - ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ مەن حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ باستى شارتى ەكەنىن ايتتى.
سونداي-اق, فورۋمنىڭ تاقىرىپتىق سەسسياسىندا ءسوز العان اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ جاھاندىق دەڭگەيدەگى بۇل باسقوسۋدىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن قولعا الىنعانىن ايتىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىن كەشەندى تسيفرلاندىرۋ وسى جيىننان باستاۋ الۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە مۇندا قابىلدانعان ءتۇرلى مامىلەلەر مەن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا قولعا الىنعان جۇمىستار 2025 جىلعا قاراي ءوز جەمىسىن بەرەدى. تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى كەڭىستىكتىڭ ەڭ وزىق ماماندارى باس قوسقان ايتۋلى جيىن كوپتەگەن وي-پىكىرلەردى ءبىر ارنادان توعىستىرىپ, الداعى ۋاقىتتا قولعا الىنۋعا ءتيىس نەگىزگى باعىتتاردى جىپكە ءتىزىپ بەرگەن تاجىريبە الماسۋ مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ بىرەگەي الاڭىنا اينالدى دەۋگە نەگىز بار.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
